21.08 2026
Шағын техникалық ғимарат шөге бастағанда, алғашқы реакция көбіне мәселенің ауқымын дұрыс бағаламауға әкеледі: «Кішкентай темірбетон қорапқа не болуы мүмкін?» Алайда іс жүзінде дәл осындай ықшам нысандар іргетастың біркелкі емес шөгуіне өте сезімтал болуы мүмкін. Әсіресе ғимаратқа газ құбырлары, кабель желілері, су бұру жүйелері, автоматика және басқа инженерлік коммуникациялар қосылған жағдайда.
Мұның айқын мысалы — Флоренцияның Галлуццо ауданындағы газ тарату кабинасы. Бірнеше жыл ішінде ғимараттың бір бөлігі бастапқы деңгейімен салыстырғанда ең көбі шамамен 22 см-ге шөккен. Бұл енді косметикалық ақау немесе «іргетас маңындағы жабындыны түзете салатын» жағдай емес. Құрылыс іс жүзінде бір бұрышына қарай қатты дене тәрізді бұрылып, онымен бірге «іргетас тақтасы — қабырғалар — қосылған коммуникациялар» жүйесінің бүкіл геометриясы өзгерген.
Міндет ғимаратты жай ғана жоғары көтерумен шектелмеді. Бір мезгілде іргетас тақтасының астындағы тірек қасиеттерін қалпына келтіру, құрылыстың бұрылуын бақылау және оның периметрі бойымен өтетін көптеген құбырларда қауіпті орын ауыстырулардың туындауына жол бермеу қажет болды. Осы мақсатта топыраққа кеңейетін полимерлік құрамды инъекциялау мен гидравликалық домкраттарды бірге қолдану тәсілі таңдалды.
Дәл осы екі әсерді біріктіру аталған жағдайды инженерлік тұрғыдан ерекше қызықты етеді.
Бастапқы құрылыс көлемі жағынан үлкен емес еді: жоспарда тіктөртбұрышқа жуық, шамамен 5,75 × 2,80 м. Темірбетон іргетас тақтасының қалыңдығы шамамен 30 см, қабырғалардың қалыңдығы 20 см, ал жазық темірбетон жабынның қалыңдығы шамамен 18 см болды.
Алайда бұл жағдайда ғимараттың өлшемі екінші кезектегі мәселе. Ең маңыздысы — деформацияның сипаты.
Зерттеу материалдары бойынша шамамен бес жыл ішінде жиналған ең үлкен шөгу 22 см-ге, ал орташа шөгу шамамен 11 см-ге жеткен. Бұл ретте ғимарат біркелкі төмен түспеген. Ол бір бұрышына қарай қатты дене ретінде қисаюға ұшыраған.
Мұндағы айырмашылық өте маңызды.
Егер құрылыс біркелкі дерлік шөксе, оның конструкцияларында айқын жарықтар тіпті пайда болмауы мүмкін: ғимарат қоршаған жер бедеріне қатысты төмендейді, бірақ өзінің ішкі геометриясын едәуір дәрежеде сақтайды. Ал біркелкі емес шөгу әлдеқайда қауіпті. Мұндай жағдайда іргетастың әр бөлігінің орын ауыстыру шамасы әртүрлі болады.
Соның салдарынан қосымша ию және созу күштері пайда болады, есік және технологиялық ойықтар қисаюы мүмкін, жобалық еңістер бұзылады. Ал инженерлік нысан үшін ең маңызды тәуекелдердің бірі — құбырлар мен кабельдердің ғимаратқа кіретін жерлерінің орын ауыстыруы.
Сондықтан «22 см» деген жалғыз сан мәселенің толық сипатын ашпайды. Инженер үшін кем дегенде төрт көрсеткіш маңызды:
Бастапқы сипаттамада себеп қысқаша көрсетілген: топырақтың геотехникалық сипаттамаларының қанағаттанарлықсыз болуы. Бірақ осы анықтаманың артында бір-бірінен мүлде өзгеше бірнеше механизм тұруы мүмкін.
Бірінші себеп — негіздің жеткіліксіз тығыздығы немесе біртекті болмауы. Егер тақтаның бір бөлігінің астында босырақ қабат орналасса, ол жүктеме әсерінен көбірек сығылады. Тіпті топыраққа түсетін орташа қысым салыстырмалы түрде төмен болғанның өзінде, әр учаскенің орын ауыстыру айырмасы пайда болады.
Екінші себеп — ылғалдылықтың өзгеруі. Кейбір шаңды-сазды және шөгінді қасиеті бар топырақтарда су деформациялық сипаттамаларды күрт өзгерте алады. Ылғалдану топырақтың қалыптасқан құрылымын бұзып, қосымша шөгуге әкелуі мүмкін.
Ісінетін топырақтарда кері құбылыс болуы ықтимал: ылғалданғанда олардың көлемі ұлғаяды, ал құрғағанда шөгеді. Екі процесс те ең алдымен біркелкі болмауымен қауіпті.
Үшінші механизм — топырақтың жергілікті босаңсуы немесе судың ұсақ бөлшектерді шайып әкетуі. Герметикалығы бұзылған құбыр, жер үсті суын бұру жүйесінің дұрыс жұмыс істемеуі немесе іргетасқа ұзақ уақыт су түсуі біртіндеп тығыздығы төмен аймақтардың, ал кей жағдайда қуыстардың пайда болуына әкелуі мүмкін.
Төртінші себеп — техногендік әсер. Оған жақын маңдағы траншеялар, инженерлік желілерді жөндеу, діріл, іргелес аумақтағы жүктеменің өзгеруі және коммуникациялар төселгеннен кейін топырақты жеткіліксіз тығыздап қайта көму жатады.
Сондықтан шөгуді тек сыртқы белгісі бойынша «емдеуге» әрекет жасау көп жағдайда дұрыс емес. Жарық, қисаю немесе биіктік белгілерінің айырмасы — бұл салдар. Жобалық шешім деформацияның себебіне бағытталуы тиіс.
Газ тарату кабинасының айналасында көптеген инженерлік желілер орналасқан. Мұндай нысан үшін бұл — негізгі шектеулердің бірі.
Іргетас тақтасын қатты платформа ретінде елестетейік. Егер оның бір бұрышын бірнеше сантиметрге көтерсек, тақтаның өзі мұндай басқарылатын орын ауыстыруды көтере алады.
Бірақ қабырға арқылы өтетін немесе жабдыққа қосылған құбыр бұл қозғалысты басқаша қабылдайды. Тіпті шағын қосымша орын ауыстыру немесе бұрылу құбыр қосылыстарындағы, тіректердегі және өтемдеу учаскелеріндегі күштердің өзгеруіне әкелуі мүмкін.
Сондықтан мұндай жағдайда «алдымен қажетті деңгейге дейін көтеріп алайық, содан кейін нәтижесін көреміз» деген тәсілге жол берілмейді.
Жұмыс басталғанға дейін:
анықтау қажет.
Газ жабдықтары мен газ құбырларына тікелей әсер ететін барлық жұмыстар мамандандырылған пайдалану ұйымының қатысуымен немесе оның келісімімен жүргізілуі тиіс.
Бұл Қазақстандағы нысандар үшін де маңызды қорытынды: ғимарат айналасындағы инженерлік инфрақұрылым неғұрлым тығыз болса, мердігердің әрекет ету еркіндігі соғұрлым азайып, алдын ала зерттеуге қойылатын талап жоғарылай түседі.
Топыраққа енгізілетін кеңейетін полимерлік құрам бір уақытта бірнеше міндетті шеше алады.
Материал белгіленген аймаққа енгізілгеннен кейін оның көлемі ұлғаяды. Алдымен қолжетімді қуыстар мен тығыздығы төмен учаскелер толтырылады. Кейін қоршаған топырақ еркін кеңеюді шектеген сайын топырақ массивіне қысым түседі.
Бұл қысым жергілікті тығыздалуға және өңделген аймақтың қатаңдығының артуына ықпал етеді.
Алайда бұл процесті тым қарапайым түсінуге болмайды.
Кеңейетін материал ғимараттың астында жай ғана «үрленетін жерасты шары» емес. Нәтиже материалдың, топырақтың және іргетастың өзара әрекеттесуіне байланысты.
Борпылдақ негізде әсердің едәуір бөлігі топырақты тығыздауға жұмсалады. Ал тығыз әрі шектелген ортада кері реакция тезірек қалыптасып, іргетасқа беріледі және оның жоғары қарай қозғалуына себеп болуы мүмкін.
Осыдан маңызды практикалық қорытынды шығады: құрылыстың көтерілуі — негіздің кернеулі-деформацияланған күйінің басқарылатын өзгеруінің нәтижесі.
Егер жинақталған шөгу үлкен болса немесе құрылыс қатты қисайса, оны қажетті кеңістіктік қалыпқа дәл қайтару үшін тек материалдың кеңеюі жеткіліксіз болуы мүмкін.
Мұндай жағдайда гидравликалық домкраттардың механикалық әсері орын ауыстыру бағыты мен шамасын басқаруға мүмкіндік береді, ал инъекциялық өңдеу іргетас тақтасының астында сенімдірек тірек аймағын қалыптастырады.
Флоренциядағы нысанда дәл осындай құрамдастырылған тәсіл қолданылған.
Жұмыс сызбасы инженерлік тұрғыдан өте көрнекі.
Есептік сызба бойынша ғимараттан түсетін жалпы жүктеме шамамен 600 кН, яғни шамамен 61 тонна-күш болған. Сонымен бірге төрт бақылау бұрышының бастапқы биіктік белгілері бір-бірінен едәуір ерекшеленген.
Сондықтан жұмыс екі кезеңге бөлінді.
Бірінші кезеңде ғимараттың бір бөлігінің қалпы түзетілді. Көтеру сызбасы бойынша бастапқы ауытқуы шамамен −15 см болған нүкте −1 см-ге дейін жеткізілді.
Сонымен бірге ең көп шөккен бұрыштың белгісі шамамен −22,5 см-ден −14 см-ге дейін өзгерді.
Яғни міндет ең төмен орналасқан бұрышты бірден жиырма сантиметрден астам биіктікке көтеру болған жоқ. Алдымен қатты құрылыс қорабының жалпы бұрылу жағдайы өзгертілді.
Екінші кезеңде қарама-қарсы бөлік түзетілді.
Шамамен −14 және −11 см деңгейінде қалған нүктелер −1 см-ге жуық деңгейге дейін көтерілді. Соның нәтижесінде үш бақылау нүктесі іс жүзінде бір деңгейге келді, ал төртінші нүкте шартты нөлдік белгісін сақтады.
Инженерлік тұрғыдан бұл шешім өте қисынды.
Қатты конструкция бұрылған жағдайда тек соңғы белгіге жету ғана емес, оған қауіпсіз траекториямен жету маңызды.
Бір бұрышты күрт көтеру күштердің қайта бөлінуіне әкеліп, жаңа мәселені құрылыстың басқа бөлігінде немесе қосылған коммуникацияларда туындатуы мүмкін.
Сондықтан дұрыс жобаланған көтеру жұмысы — бір үлкен күш импульсі емес, шағын және басқарылатын орын ауыстырулардың реттелген тізбегі.
Технологияны жарнамалық жеңілдетулерсіз түсіну үшін топырақты қатты бөлшектерден, судан, ауадан және кеуектік кеңістіктен тұратын жүйе ретінде қарастырған дұрыс.
Борпылдақ топырақтағы бөлшектердің бір-біріне қатысты орын ауыстыру мүмкіндігі бар. Кеңейетін полимерлік құрам шектелген көлемге енгізілген кезде оның көлемі ұлғайып, қоршаған ортаға қысым береді.
Әрі қарайғы процесс топырақтың жағдайына байланысты.
Егер жанында қуыс болса, материал алдымен сол қуысты толтырады.
Егер топырақ борпылдақ болса, ол жергілікті түрде тығыздалып, құрылымы қайта қалыптасады.
Егер қоршаған массивтің тығыздығы мен кедергісі жеткілікті жоғары болса, материалдың одан әрі кеңеюі іргетасқа берілетін айтарлықтай кері реакция туғызады.
Инъекцияны басқарылатын түрде жалғастырғанда бұл реакция құрылыстың жоғары қарай өлшенетін қозғалысына әкелуі мүмкін.
Дәл көтерілу басталған сәттің диагностикалық маңызы зор. Ол «полимерлік материал — топырақ — іргетас» жүйесінің тік күшті беруге жеткілікті қатаңдыққа жеткенін көрсетеді.
Қазіргі тәжірибеде осындай жұмыстар кезінде ғимараттың орын ауыстыруы лазерлік өлшеу жүйелерімен бақыланады. Кейбір операцияларда шамамен 0,5 мм деңгейіндегі өзгерістерді тіркей алатын жабдық қолданылады.
Қажет болған жағдайда өңделген топырақтың механикалық сипаттамаларындағы өзгеріс жұмысқа дейінгі және жұмыстан кейінгі салыстырмалы зондтау арқылы тексеріледі.
Бұл негізді инженерлік жолмен нығайтуды жай ғана «жерге материал айдаудан» түбегейлі ажыратады.
Маңыздысы — енгізілген материалдың мөлшері ғана емес, топырақтың нақты реакциясы, құрылыстың нақты орын ауыстыруы және алынған нәтижені аспаптық растау.
Теориялық тұрғыдан ауыр құрылысты механикалық жолмен көтеруге болады. Бірақ оның астында әлсіз немесе біртекті емес топырақ сақталса, уақытша көтеру жүйесі алынып тасталғаннан кейін бастапқы мәселе жойылмайды.
Домкрат күш пен орын ауыстыруды қамтамасыз етеді. Бірақ оның өзі негіз топырағының қасиеттерін жақсартпайды.
Сондықтан топырақты тұрақтандырмай механикалық көтеру қайталама шөгуге әкелуі мүмкін.
Екінші жағынан, қатты қисайған конструкцияда орын ауыстыру траекториясын есептемей жүргізілген инъекция қажетті геометриялық нәтижені қамтамасыз етпеуі ықтимал.
Сондықтан құрамдастырылған тәсіл бір мезгілде екі түрлі міндетті шешу қажет болған кезде тиімді:
біріншісі — негіздің жұмыс жағдайын жақсарту;
екіншісі — конструкцияны рұқсат етілетін кеңістіктік қалыпқа қайтару.
Топырақты инъекциялық тәсілмен бекіту бұрыннан қолданылып келеді, ал кеңейетін полимерлік материалдар — бұл мақсатта пайдаланылатын жалғыз шешім емес.
Геологиялық құрылымға, кеуектер мен қуыстардың өлшеміне, қажетті беріктікке, сүзгілік жағдайларға және нысанның мақсатына қарай әртүрлі бекіту әдістері қолданылады.
Бірақ материалды «неғұрлым берік болса, соғұрлым жақсы» қағидаты бойынша таңдау дұрыс емес.
Қолданыстағы құрылысты көтеру кезінде материалдың қажетті реакцияны қаншалықты тез қалыптастыратыны, нақты топырақта қалай таралатыны және әсерді қаншалықты дәл мөлшерлеуге болатыны ерекше маңызды.
Ірі кеуекті немесе жарықшақты ортадағы тым қозғалғыш ерітінді есептік аймақтан алысқа таралып кетуі мүмкін.
Ал шамадан тыс қатты әсер, керісінше, қажетсіз шоғырланған күштер туғызуы ықтимал.
Сондықтан инженердің міндеті — іргетастың астындағы барынша үлкен көлемді толтыру емес, негіздің қасиеттері жақсартылған есептік аймақты дәл қажетті жерде қалыптастыру.
Шөгуі ондаған сантиметрге жеткен нысан үшін жай ғана көзбен шолу жеткіліксіз.
Жұмыс басталғанға дейін ғимараттың бастапқы күйін аспаптық түрде тіркеу қажет.
Қажетті бастапқы деректердің ең аз жиынтығына мыналар кіреді:
Сонымен қатар шөгу процесінің қазіргі уақытта жалғасып жатқанын немесе тоқтағанын анықтау қажет.
Егер биіктік белгілері уақыт өте өзгеріп отырса, процестің жылдамдығы есептеледі. Бірнеше жыл бұрын тұрақтанған шөгу мен бүгін де жалғасып жатқан шөгу — екі түрлі жобалық жағдай.
Көтеру кезінде бір ғана нүктенің тік орын ауыстыруы бақыланбайды.
Бақылау бірнеше репер бойынша бір мезгілде жүргізіледі, өйткені қатты іргетас тақтасына жасалған кез келген әсер кеңістіктік орын ауыстырулардың қайта бөлінуін туындатады.
Жұмыс аяқталғаннан кейін бақылау геодезиялық түсірілімі жүргізіліп, жоба талап еткен жағдайда негіз қасиеттерінің нақты жақсаруы далалық әдістермен тексеріледі.
Қазақстан мен Орталық Азия жағдайында бұл мысалдың практикалық маңызы ерекше.
Ғимараттың шөгуі туралы сөз болғанда, көптеген адамдар бірінші кезекте құрылыстың шамадан тыс ауыр екенін ойлайды.
Алайда негіздегі мәселелер көбіне жүктеменің ұлғаюынан емес, топырақтың өзінің күйінің өзгеруінен басталады.
Үйінді және техногендік топырақтар, біркелкі тығыздалмаған учаскелер, шаңды-сазды қабаттар, шөгінді қасиеті бар топырақтар және гидрогеологиялық жағдайы өзгеретін аумақтар ерекше назарды талап етеді.
Қарапайым мысалды қарастырайық.
Ғимарат ұзақ жылдар бойы ешқандай айқын мәселесіз тұр. Кейін оның маңындағы су құбыры зақымдалады, жауын суын бұру сызбасы өзгереді немесе құрылыстың бір жағында тұрақты шамадан тыс ылғалдану пайда болады.
Ғимараттың салмағы өзгерген жоқ. Бірақ негіз топырағының қасиеттері бұрынғыдай емес.
Егер сулану тек бір бұрыштың маңында жүрсе, қосымша шөгу де дәл сол жерде басталуы мүмкін.
Іргетас қисаяды, қабырғаларда жаңа күштер пайда болады, ал жалғанған құбырлар мен кабельдер бастапқы есепте қарастырылмаған орын ауыстыруларға ұшырайды.
Сондықтан деформацияның себептерін зерттеу кезінде «бұл жерге су қайдан келді?» деген сұрақ кейде «ғимараттың салмағы қанша?» деген сұрақтан да маңызды.
Қазақстанның едәуір бөлігінде тағы бір маңызды факторды — топырақтың маусымдық қатуы мен кейінгі еруін — ескеру қажет.
Қауіптің өзі төмен температураның болуында ғана емес.
Мыналар маңызды:
Егер негіздің бір бөлігі жылытылатын ғимарат маңында, екінші бөлігі ашық алаңда, ал үшінші бөлігі коммуникациялық траншеяның жанында орналасса, топырақтың әр учаскесі әртүрлі жағдайда жұмыс істеуі мүмкін.
Ал іргетас үшін негізгі қауіп — дәл осы біркелкі еместік.
Сондықтан ұзақ мерзімді шешім топырақтың тек зерттеу жүргізілген сәттегі күйін ғана емес, бір, бес немесе он жылдан кейін қандай жағдайда жұмыс істейтінін де ескеруі тиіс.
Қазақстанның оңтүстігі мен оңтүстік-шығысындағы нысандарда көтергіштік қабілет пен деформацияларға қойылатын әдеттегі талаптарға сейсмикалық әсерлерді ескеру қажеттілігі де қосылады.
Мұнда топырақты ғимарат астындағы қозғалмайтын тірек деп қарастыруға болмайды.
Геологиялық қиманың жоғарғы бөлігіндегі топырақ қасиеттері ғимараттың тербеліс сипатына әсер етеді.
Суға қаныққан, құрылымдық тұрғыдан тұрақсыз және шөгінді қасиеті бар топырақтарға ерекше назар аудару қажет, өйткені негіздің жағдайы бүкіл жүйенің сейсмикалық реакциясын қалыптастыруға тікелей қатысады.
Демек, қолданыстағы құрылыстың астындағы топырақты бекіту міндеті бұрын болған шөгумен күресумен ғана шектелмейді.
Кейбір жағдайларда «негіз — іргетас — құрылыс» жүйесін болашақ әсерлерді ескере отырып, қажетті есептік жағдайға келтіру қажет.
Жарықты бітеу іргетастың шөгуін тоқтатпайды.
Егер негіздің қозғалысы жалғасса, ақау қайта пайда болады — кейде сол жерде, кейде ғимараттың басқа бөлігінде.
Көтеру конструкцияның геометриясын қалпына келтіреді, бірақ оның өзі негіздің қажетті қатаңдығы мен көтергіштік қабілетін міндетті түрде қалпына келтірмейді.
Топырақ біртекті емес.
Әртүрлі нүктелерге бірдей мөлшерде материал енгізу мүлде әртүрлі нәтиже беруі мүмкін.
Өңдеу сызбасы геологиялық қиманы, іргетас құрылымын, жүктемелерді және әлсіз аймақтардың орналасуын ескеруі тиіс.
Егер деформацияның себебі ағып кетумен, шайылумен, су бұру жүйесінің бұзылуымен немесе жерасты сулары деңгейінің өзгеруімен байланысты болса, қолайсыз әсердің көзін жою немесе тиісті шараларды жалпы техникалық шешімге енгізу қажет.
Орын ауыстырудың бүкіл траекториясы маңызды.
Инженерлік коммуникациялар қосылған құрылысты көтерген кезде қисаю бұрышының тым жылдам өзгеруі бастапқы шөгудің өзінен де қауіпті болуы мүмкін.
Егер техникалық ғимаратта, қоймада, жеке үйде немесе өндірістік корпуста шөгу белгілері байқалса, әрекет реттілігі косметикалық емес, инженерлік болуы тиіс.
Алдымен деформация белгілері тіркеледі.
Оларға:
жатады.
Одан кейін құрылыс пен оның негізі зерттеледі.
Қажет болған жағдайда инженерлік-геологиялық зерттеулер, зондтау, барлау шурфтарын қазу, геодезиялық бақылау, жерасты суларының деңгейін анықтау және ағып кету көздерін іздеу жүргізіледі.
Содан кейін деформация механизмі анықталады.
Ол:
болуы мүмкін.
Тек осыдан кейін технология таңдалады.
Мүмкін болатын шешімдер:
Осыдан кейін ғана ғимаратты нақты көтеру қажет пе, әлде одан әрі шөгуді тоқтату жеткілікті ме деген мәселе шешіледі.
Бұл соңғы тармақ өте маңызды.
Жөндеудің мақсаты — ғимаратты қандай жағдай болса да міндетті түрде бастапқы белгісіне қайтару емес.
Кейбір жағдайда мінсіз геометрия үшін конструкциялар мен коммуникацияларда шамадан тыс қосымша күш туғызғаннан гөрі, негізді тұрақтандырып, шамалы қалдық қисаюды сақтаған қауіпсіз.
Бұл әдіс дәстүрлі іргетас күшейту тәсілдері үлкен көлемдегі жер жұмыстарын талап ететін жағдайда ерекше қызығушылық тудырады.
Мысалы, ғимараттың айналасында қолданыстағы құбырлар мен кабельдер өтіп жатыр.
Ғимарат ішінде бөлшектеу қажет емес технологиялық жабдық болуы мүмкін.
Жаңа іргетас жүйесін орнату үшін үлкен қазаншұңқырлар, уақытша бекітулер, едендерді бұзу немесе нысанды ұзақ уақытқа пайдаланудан шығару қажет болуы ықтимал.
Осындай жағдайда салыстырмалы түрде шағын тесіктер арқылы тікелей топыраққа әсер ету мүмкіндігі жөндеу жұмыстарының экономикасы мен ұйымдастырылуын едәуір өзгертеді.
Бірақ мұнда жұмыстың аз бұзушылықпен орындалуын инженерлік міндеттің қарапайымдылығымен шатастырмау керек.
Қолданыстағы құрылысты неғұрлым аз бөлшектесек, оның астында не болып жатқанын соғұрлым нақты білуіміз қажет.
Сондықтан жабдықтың ықшамдылығы мен тесіктердің шағын диаметрі инженерлік-геологиялық зерттеулердің, есептеудің, геодезиялық бақылаудың және нәтижені тексерудің қажеттілігін жоймайды.
Бұл оқиғадағы ең қызықты нәрсе 22 см деген көрсеткіш те, ғимаратты көтеру фактісінің өзі де емес.
Негізгі қорытынды — шағын техникалық құрылыстың күрделі геотехникалық мәселесін үш өзара байланысты бөліктен тұратын басқарылатын жүйе ретінде қарастыруға болады:
топырақ — іргетас тақтасы — қосылған инженерлік коммуникациялар.
Алдымен негіздің жүктемені біркелкі қабылдау қабілетін неліктен жоғалтқанын анықтау керек.
Содан кейін топырақ пен іргетас арасындағы қажетті байланысты және негіздің есептік қасиеттерін қалпына келтіру қажет.
Тек осыдан кейін, тұрақты аспаптық бақылау жағдайында құрылысты қажетті кеңістіктік қалпына келтіруге болады.
Қазақстан мен Орталық Азия үшін мұндай тәсілдің практикалық маңызы жоғары.
Бұл өңірде:
бір-бірімен қатар ықпал етуі мүмкін.
Сондықтан тиімді жөндеу материал таңдаудан да, домкраттардың санын анықтаудан да басталмайды.
Ол негіздің жағдайына дұрыс инженерлік диагноз қоюдан басталады.
Ал 22 сантиметрлік шөгу — геотехника құрылыстың көзге көрінбейтін бөлігі болудан қалып, бүкіл нысан қауіпсіздігінің негізгі шартына айналатын жағдайдың айқын мысалы.
